Кептірілген итмұрын: қалай демдеу, қанша тұндыру және қалай ішу керек

Итмұрын қайнатпасы — күз бен қыстағы үйреншікті сусын: оны термоста демдейді, шайдың орнына ішеді және компотқа қосады. Бұл мақалада кептірілген итмұрынды термоста және кастрөлде қалай демдеу керегін, қанша салу және қанша уақыт тұндыру керегін, онда шын мәнінде қанша С витамині бар екенін, оны немен үйлестіруге болатынын және кімге абай болған жөн екенін айтамыз.

Итмұрында қанша С витамині бар

Итмұрынның С витаминімен танымал болуы бекер емес. АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері бойынша, жабайы итмұрынның шикі жемістерінде 100 г-да 426 мг С витамині бар, ал апельсинде — 53 мг, яғни шамамен 8 есе аз (USDA FoodData Central; апельсин бойынша деректер). Сандар итмұрынның түрі мен жиналған жеріне қатты байланысты: оның әртүрлі түрлеріне жүргізілген зерттеулерде 100 г құрғақ массада 839-дан 1972 мг-ға дейін анықталған (Oargă et al., 2024).

Кептіру кезінде витаминнің бір бөлігі жоғалады: итмұрынды 20, 35 және 68 °C-та кептірген тәжірибеде жемістердегі С витамині 19-дан 35%-ға дейін азайған (Gruszecki et al., 2024). Стандарт бойынша дәріханалық кептірілген итмұрын жемістерінде аскорбин қышқылы кемінде 0,2% болуы тиіс — бұл 100 г-ға 200 мг (РФ Мемлекеттік фармакопеясы).

Мұның бәрі шыныаяққа түспейді. Зертханалық тәжірибеде 2 г ұнтақталған итмұрынды 100 мл сумен 70–90 °C температурада 2-ден 10 минутқа дейін демдеген — сусындағы С витамині 100 мл-ге шамамен 3 мг болып шыққан (İlyasoğlu, Arpa, 2017). Қанша витамин алатыныңыз көбіне қалай демдейтініңізге байланысты — бұл туралы төменде.

С витаминінен басқа, итмұрын жемістерінде каротиноидтар — ликопин мен бета-каротин — және фенолдық қосылыстар бар (Goztepe et al., 2022). Дегенмен итмұрын қайнатпасы — дәрі емес, сусын: ол рационды түрлендіреді, бірақ емнің орнын баспайды.

Жидектерді қалай дайындау керек

Кептірілген итмұрынды салқын сумен шайып алу жеткілікті. Бүтін жидектерді бірден демдей беруге болады, бірақ олардан сусынға С витамині азырақ өтеді: мұздатылған итмұрын жемістерімен жасалған тәжірибеде бүтін жемістерден тұнбаға витаминнің шамамен 20%-ы, ал кесілгендерінен шамамен 86%-ы өткен (Yavru, Kadıoğlu, 1997). Сондықтан жидектерді екіге кескен немесе оқтаумен сәл жаншып алған дұрыс.

Бір ерекшелікті ескеріңіз: итмұрын жемістерінің ішкі беті ұзын қатты түктермен жабылған (РФ Мемлекеттік фармакопеясы), олар ауыз бен тамақты тітіркендіруі мүмкін (PFAF). Сондықтан жаншылған жидектердің тұнбасын бірнеше қабат етіп бүктелген дәке арқылы міндетті түрде сүзеді — екі рет сүзген жақсы.

Итмұрынды термоста қалай демдеу керек

1. Термосты жылытып алыңыз: оған 10 минутқа қайнаған су құйып қойыңыз, содан кейін төгіп тастаңыз.
2. Итмұрынды салыңыз — бір стақан суға 1 ас қасық (шамамен 10 г), литрлік термосқа — 5 қасық.
3. Қайнаған су құйып, қақпағын жабыңыз да, шамамен 6 сағатқа қалдырыңыз.
4. Сүзіп, жылы күйінде ішіңіз.

Дайындаудың алты тәсілін салыстырған фармацевтердің тәжірибесінде С витамині дәл осы тәсілде ең көп болған: қайнаған су, жылытылған термос, 6 сағат. Термосты жылытпағанда витамин азырақ болған, бірақ бәрібір термоссыз кез келген тәсілге қарағанда көп болған. 6 сағаттан ұзақ тұндырудың мәні жоқ: 12 сағаттан кейін тұнбадағы С витамині азырақ болған (Собин және т.б., 2022).

Итмұрынды кастрөлде қалай демдеу керек

1. Эмальданған кастрөлге бір литр суға 5 ас қасық есебімен жидек салып, ыстық су құйыңыз.
2. Қайнағанша қыздырыңыз да, қақпағын жауып, баяу отта 5–10 минут ұстаңыз.
3. Оттан алып, қайнатпа суығанша қақпағы жабулы күйде тұндырыңыз — шамамен 45 минут.
4. Сүзіңіз.

Итмұрынды ұзақ қайнатудың қажеті жоқ. Сол тәжірибеде 97 °C-та 30 минут қыздырылған қайнатпада С витамині 15 минут қыздырылған дәл сондай тұнбаға қарағанда 4 еседен астам аз болған (Собин және т.б., 2022).

Қанша және қалай ішу керек

Итмұрын қайнатпасын шай сияқты жылы немесе салқындатып ішеді. Дәріханалық итмұрын жемістерінің нұсқаулығында ересектерге тұнбаны күніне 2 рет жарты стақаннан ішу ұсынылады (қолдану жөніндегі нұсқаулық). Сол нұсқаулықта дайын тұнбаны салқын жерде 2 тәуліктен артық сақтамау ұсынылады, бірақ жаңасын демдеген дұрыс: бір тәулік ішінде сусындағы С витамині байқалатындай азаяды (Chrubasik et al., 2008).

Қайнатпа қышқыл: зертханалық тәжірибеде итмұрын шайы тіс кіреукесі үлгілерінің эрозиясын тудырған (Niemeyer et al., 2021). Бұл — адамдарда емес, сынауықта жасалған тәжірибе, дегенмен бір шыныаяқ қайнатпадан кейін ауызды сумен шайып тастау артық етпейді.

Итмұрынды немен үйлестіруге болады

Долана. Оны итмұрынмен бірге дәл сондай пропорцияда демдейді; BioClub доланасы итмұрын сияқты 80 г пакеттерде сатылады. Жүрекке арналған дәрілер қабылдасаңыз, алдымен дәрігермен кеңесіңіз: долана олармен өзара әрекеттесуі мүмкін (NCCIH).

Алма және басқа кептірілген жемістер. Бір уыс кептірілген алма қайнатпаның қышқылтым дәмін жұмсартады, ал кептірілген жемістер компотындағы итмұрын дәмді айқындай түседі — рецепттер «Кептірілген жидектер мен жемістерден компот» мақаласында.

Бал мен лимон. Балды жылы қайнатпаға дәміңізге қарай салыңыз, лимон тілімін — тікелей шыныаяққа. Бір жасқа толмаған балаларға бал беруге болмайды (CDC).

Қарақат, барбарис, мүкжидек. BioClub кептірілген жидектері хош иіс пен қышқылтым дәм қосады — оларды итмұрынмен бірге демдеуге болады.

Қарсы көрсетілімдер мен ескертулер

Дәріханалық итмұрын жемістерінің нұсқаулығында екі қарсы көрсетілім бар: итмұрынға жоғары сезімталдық және өт тас ауруы; жанама әсерлерден аллергиялық реакциялар көрсетілген (қолдану жөніндегі нұсқаулық). Өсімдік текті құралдар жөніндегі анықтамалықтар мынадай ескертулер қосады (RxList; WebMD):

• бүйректегі тастар және бүйрек аурулары — С витаминінің көп мөлшері тас түзілу қаупін арттырады;
• ағзада темірдің артық болуы (гемохроматоз) және қанның кейбір аурулары — С витамині темірдің сіңірілуін күшейтеді;
• дәрі қабылдау, әсіресе қанды сұйылтатын дәрілерді, — итмұрынның дәрілермен өзара әрекеттесуі аз зерттелген;
• сезімтал асқазан — қыжыл, жүрек айну, іштің бұзылуы болуы мүмкін.

Жүкті болсаңыз немесе бала емізіп жүрсеңіз, әдеттегі тағамдық мөлшерден асырмаңыз: үлкен дозалардың қауіпсіздігі туралы деректер жоқ (RxList). Ал үнемі дәрі қабылдайтын болсаңыз, қайнатпаны тұрақты ішу туралы дәрігерден сұраған дұрыс.

BioClub вакуумдық кептіруі кәдімгі кептіруден немен ерекшеленеді

Кәдімгі кептіру кезінде жемістерді ыстық ауамен үрлейді. BioClub кептірілген жемістерін, соның ішінде итмұрынды да, вакуумда кептіреді: төмен қысымда су төменірек температурада буланады — толығырақ «Вакуумдық кептірілген жемістер» мақаласында.

С витамині үшін кептіру температурасы маңызды: итмұрынмен жүргізілген тәжірибеде 68 °C-та кептіру витаминнің шамамен үштен бірін кетірген, ал 35 °C-та — бестен бірінен азын (Gruszecki et al., 2024). Ал итмұрынды кептірудің әртүрлі тәсілдерін салыстырғанда вакуумдық кептіру ыстық ауамен кептіруге қарағанда биологиялық белсенді заттарды көбірек сақтаған (Goztepe et al., 2022).

Алматыда кептірілген итмұрынды қайдан сатып алуға болады

BioClub итмұрыны 80 г пакеттерде сатылады — оны кептірілген жемістер каталогынан қараңыз, онда долана, барбарис, қарақат және компот микстері де бар. Біздің өнімді Алматы мен өңірлердің қай дүкендерінен іздеу керегін «Сатып алу» беті көрсетеді. Көтерме саудаға Қазақстан бойынша жеткізумен ұсынамыз — WhatsApp арқылы жазыңыз.

Жиі қойылатын сұрақтар